AI phục dựng di sản: Cơ hội và những lưu ý khi triển khai

AI có thể hỗ trợ kể chuyện di sản, nhưng không thay thế chuyên môn lịch sử

AI đang mở ra nhiều khả năng mới trong phục dựng và truyền thông di sản. Với những câu chuyện lịch sử thiếu hình ảnh trực quan, những không gian đã biến đổi hoặc những bối cảnh khó hình dung, AI có thể hỗ trợ tạo hình ảnh minh họa, video phục dựng, thuyết minh tự động và nội dung giáo dục sinh động hơn.

Tuy nhiên, AI phục dựng di sản cần được triển khai cẩn trọng. Di sản, lịch sử và văn hóa là những lĩnh vực yêu cầu tính chính xác cao. AI không nên được dùng để bịa thêm tư liệu, tạo niên đại sai, dựng sai bối cảnh hoặc làm người xem hiểu nhầm giữa tư liệu gốc và nội dung minh họa.

Nguyên tắc đầu tiên là phải có dữ liệu nguồn. Dữ liệu có thể gồm ảnh tư liệu, hồ sơ hiện vật, mô tả khoa học, bản vẽ, tài liệu nghiên cứu, lời kể được kiểm chứng hoặc ý kiến chuyên gia. AI chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ tái hiện, không phải nguồn xác nhận sự thật.

Nguyên tắc thứ hai là kiểm duyệt chuyên môn. Nội dung AI phục dựng cần được chuyên gia lịch sử, văn hóa, bảo tàng hoặc đơn vị sở hữu dữ liệu xem xét trước khi công bố. Điều này giúp bảo đảm nội dung phù hợp với bối cảnh và không làm sai lệch giá trị di sản.

Nguyên tắc thứ ba là minh bạch với người xem. Nếu một hình ảnh hoặc video là nội dung phục dựng, hệ thống nên ghi rõ đó là minh họa hoặc tái hiện bằng công nghệ, không trình bày như tư liệu gốc.

Trong Live Heritage, AI được định vị như công cụ hỗ trợ phục dựng, minh họa và kể chuyện di sản khi kết hợp với dữ liệu media, 3D, VR/AR và nội dung được tổ chức theo chủ đề.

Công nghệ số TDM Việt Nam tư vấn ứng dụng AI trong kể chuyện di sản theo hướng an toàn, có kiểm duyệt và phục vụ giáo dục – truyền thông.