Số hóa di sản văn hóa: Từ yêu cầu bảo tồn đến nền tảng phát triển lâu dài

Số hóa di sản văn hóa: Từ yêu cầu bảo tồn đến nền tảng phát triển lâu dài

Số hóa di sản giúp lưu giữ hiện trạng, chuẩn hóa dữ liệu, hỗ trợ bảo tồn và mở rộng khả năng khai thác giá trị văn hóa trong giáo dục, du lịch và truyền thông.

Nghị quyết 80-NQ/TW đặt yêu cầu đẩy mạnh số hóa di sản văn hóa, trong đó chỉ tiêu đến năm 2030 hướng tới số hóa toàn bộ di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia và cấp quốc gia đặc biệt. Đây là cơ sở để các địa phương, sở ban ngành, bảo tàng, khu di tích và doanh nghiệp nhìn nhận văn hóa không chỉ là lĩnh vực lưu giữ truyền thống, mà còn là nguồn lực có thể tổ chức, quản trị, truyền thông và khai thác trong môi trường số.

Từ góc độ triển khai, nhu cầu đặt ra thường bắt đầu từ những việc rất thực tế: dữ liệu văn hóa còn phân tán, hiện vật chưa có hồ sơ số đầy đủ, thông tin điểm đến chưa được quản lý tập trung, chương trình giáo dục di sản thiếu học liệu trực quan, hoạt động quảng bá chưa tạo được trải nghiệm đủ sâu cho người dân và du khách. Khi các nhu cầu này xuất hiện đồng thời, một giải pháp đơn lẻ thường khó tạo hiệu quả lâu dài.

Công nghệ số giúp hình thành một nền tảng mới để văn hóa được bảo tồn, quản lý và phát huy. Dữ liệu có thể được chuẩn hóa; hiện vật, công trình và không gian có thể được số hóa 3D; nội dung có thể được trình diễn bằng hình ảnh, âm thanh, video, bản đồ, tour ảo và màn hình tương tác; người dùng có thể tiếp cận thông tin qua web, ứng dụng, kiosk hoặc thiết bị di động.

Công nghệ số TDM Việt Nam tiếp cận định hướng này thông qua hệ sinh thái Live Heritage, trong đó các giải pháp phù hợp với nội dung bài viết gồm: Collection 3D, Digital Twin, Virtual Tour 3D, Data Hub. Các nền tảng có thể hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc xây dựng hạ tầng dữ liệu, hỗ trợ bảo tàng và khu di tích trong bảo tồn – trưng bày, hỗ trợ trường học trong giáo dục di sản và hỗ trợ địa phương trong phát triển du lịch văn hóa.

Giá trị cuối cùng là tạo ra một hệ thống văn hóa số có khả năng vận hành thật: dữ liệu dùng được, nội dung cập nhật được, trải nghiệm mở rộng được và kết quả quản lý có thể theo dõi được. Đây là cách công nghệ đồng hành với định hướng phát triển văn hóa trong giai đoạn mới một cách thiết thực và bền vững.