Số hóa di sản văn hóa: Yêu cầu từ Nghị quyết 80 và hướng triển khai thực tiễn

Nghị quyết 80-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành số hóa 100% di sản văn hóa đã được xếp hạng; đây là cơ sở để xây dựng lộ trình số hóa bài bản.

Nghị quyết 80-NQ/TW nêu chỉ tiêu phấn đấu hoàn thành việc số hóa 100% các di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt vào năm 2030. Nội dung này gợi mở một yêu cầu rất thực tế: các giá trị văn hóa muốn phát huy trong giai đoạn mới cần được đặt trên một hạ tầng quản lý, lưu trữ, trình diễn và khai thác hiện đại hơn. Khi dữ liệu còn phân tán, trải nghiệm còn rời rạc và việc truyền thông chủ yếu dựa vào hình thức truyền thống, giá trị văn hóa khó đến được với người dân, du khách, trường học và doanh nghiệp một cách đầy đủ.

Từ nhu cầu đó, công nghệ số trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng. Công nghệ không làm thay nhiệm vụ chuyên môn của ngành văn hóa, nhưng giúp tổ chức lại quy trình: kiểm kê dữ liệu, chuẩn hóa hồ sơ, số hóa hiện vật và công trình, xây dựng kho dữ liệu, thiết kế hành trình trải nghiệm, phân phối nội dung qua cổng thông tin, bản đồ số, kiosk, tour ảo và các nền tảng giáo dục.

Với Công nghệ số TDM Việt Nam, định hướng triển khai không bắt đầu từ thiết bị, mà bắt đầu từ câu hỏi: đơn vị đang có tài nguyên nào, người dùng cần tiếp cận giá trị gì, cơ quan quản lý cần theo dõi dữ liệu nào và mô hình vận hành sau triển khai ra sao. Từ đó, các giải pháp phù hợp có thể được lựa chọn theo từng giai đoạn, bao gồm: Collection 3D, Digital Twin, Virtual Tour 3D, Data Hub.

Kinh nghiệm triển khai trong lĩnh vực di sản, du lịch, bảo tàng và giáo dục cho thấy một dự án hiệu quả cần có ba yếu tố đồng thời. Thứ nhất là dữ liệu đúng và có khả năng cập nhật. Thứ hai là trải nghiệm dễ dùng với nhiều nhóm người dùng. Thứ ba là mô hình quản trị rõ ràng để hệ thống không chỉ hoạt động khi bàn giao mà còn tiếp tục phát huy giá trị trong dài hạn.

Vì vậy, việc kết nối tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW với các giải pháp công nghệ số không phải là câu chuyện chạy theo xu hướng, mà là một hướng đi thiết thực để văn hóa được bảo tồn chắc hơn, quản lý tốt hơn, truyền thông hiệu quả hơn và tạo thêm giá trị trong giáo dục, du lịch, công nghiệp văn hóa và phát triển địa phương.